Çölyak Hastalığı Dermatitis Herpetiformis Nedir?
Çölyak Hastalığı Dermatitis Herpetiformis Nedir? öğrenmek isterseniz Dahiliye Uzmanı Nagihan Akkaş’dan bilgi alabilirsiniz. Çölyak hastalığı, bağışıklık sisteminin gluten adı verilen proteine karşı geliştirdiği kronik ve otoimmün bir hastalıktır. Çölyak hastalığının yalnızca sindirim sistemini etkilemediği, aynı zamanda deri, sinir sistemi ve diğer organlarda da farklı klinik tablolarla ortaya çıkabileceği bilinmektedir. Bu tabloların en önemlilerinden biri Dermatitis Herpetiformis (DH)’tir. Halk arasında “gluten döküntüsü” veya “çölyak hastalığının cilt formu” olarak da bilinen bu durum, özellikle kronik ve şiddetli kaşıntı ile seyreden döküntülerle karakterizedir.
Çölyak Hastalığı Dermatitis Herpetiformis Nedir?
Dermatitis Herpetiformis Nedir?
Dermatitis Herpetiformis, çölyak hastalığıyla doğrudan ilişkili, glutene duyarlı otoimmün bir deri hastalığıdır. Adındaki “herpetiformis” ifadesi, döküntülerin herpes (uçuk) enfeksiyonuna benzer şekilde gruplar halinde ortaya çıkmasını tanımlar; ancak bu hastalığın herpes virüsüyle hiçbir ilişkisi yoktur.
Hastalığın temelinde, vücudun gluten tüketimine verdiği anormal bağışıklık yanıtı bulunmaktadır. Gluten tüketildiğinde bağırsak mukozasında başlayan otoimmün reaksiyon, deri altındaki ince damarlara ve dokulara da yansır. Bu süreçte bağışıklık sistemi tarafından üretilen IgA antikorları, ciltteki dermal papillalarda birikir ve tipik döküntülere yol açar.
Dermatitis Herpetiformis ve Çölyak Hastalığı İlişkisi
Dermatitis Herpetiformis, çölyak hastalığının deri belirtisi olarak kabul edilir.
Dermatitis Herpetiformis hastalarının büyük çoğunluğunda ince bağırsaklarda çölyak hastalığına özgü histolojik değişiklikler (villöz atrofi, kript hiperplazisi) görülür.
Her DH hastasında sindirim sistemi şikâyetleri belirgin olmayabilir. Yani kişi gastrointestinal yakınmaları olmadan da DH tablosuna sahip olabilir.
DH tanısı alan bir bireyin, büyük olasılıkla çölyak hastalığına da sahip olduğu kabul edilir ve tedavide gluten-free (glutensiz) diyet şarttır.
Dermatitis Herpetiformis Belirtileri
DH’nin en karakteristik özelliği şiddetli kaşıntılı döküntülerdir. Belirtiler şu şekilde özetlenebilir:
Kaşıntı ve yanma hissi: Lezyonlar oluşmadan önce yoğun kaşıntı ve yanma hissi başlar.
Küçük su dolu kabarcıklar (vezikül): Sıklıkla grup halinde, simetrik olarak ortaya çıkar.
Eritem ve papüller: Kızarıklık ve kabarıklık görülebilir.
En sık tutulan bölgeler:
Dirsekler
Dizler
Kalçalar
Bel bölgesi
Saçlı deri
Kaşıntı genellikle o kadar yoğundur ki hastalar kabarcıkları kaşır, bu da yaralar, kabuklanma ve ciltte iz kalmasına yol açabilir.
Kimlerde Görülür?
Çoğunlukla 20–40 yaş arası genç yetişkinlerde görülür.
Erkeklerde kadınlara oranla biraz daha sık rastlanır.
Genetik yatkınlığı olan bireylerde ortaya çıkma ihtimali yüksektir. Özellikle HLA-DQ2 ve HLA-DQ8 gen tipleri taşıyan kişiler risk altındadır.
Ailesinde çölyak hastalığı veya DH öyküsü bulunanlarda görülme olasılığı artar.
Tanı Yöntemleri
DH tanısı için yalnızca cilt bulgularına bakmak yeterli değildir. Tanıda kullanılan yöntemler şunlardır:
Deri biyopsisi: En önemli tanı yöntemidir. Direkt immünofloresan yöntemiyle, deri altındaki dermal papillalarda granüler IgA birikimi gösterilir.
Kan testleri: Çölyak hastalığında olduğu gibi anti-endomisyum antikorları (EMA) ve anti-doku transglutaminaz antikorları (anti-tTG IgA) pozitif bulunabilir.
Bağırsak biyopsisi: Çölyak hastalığını doğrulamak için yapılabilir. DH’li birçok hastada bağırsaklarda villöz atrofi saptanır.
Tedavi Yöntemleri
1. Glutensiz Diyet
DH’nin temel ve kalıcı tedavisi, tıpkı çölyak hastalığında olduğu gibi, ömür boyu glutensiz diyet uygulamaktır.
Bu diyet sayesinde hem bağırsaklardaki hasar düzelir hem de cilt lezyonları zamanla kaybolur.
Diyete başlanmasından birkaç ay sonra belirgin iyileşme gözlenir, ancak tam düzelme bazen yıllar alabilir.
2. İlaç Tedavisi
Dapson: DH’de en sık kullanılan ilaçtır. Glutensiz diyetin etkileri tam olarak görülene kadar semptomları hızlı şekilde kontrol altına alır.
Sülfapiridin: Dapsona alternatif olarak kullanılabilir.
İlaç tedavisi, diyetin yerine geçmez, sadece semptomları hafifletir.
3. Takip ve Destek
Hastaların düzenli aralıklarla kan değerleri, karaciğer ve böbrek fonksiyon testleri izlenmelidir.
Vitamin ve mineral eksiklikleri (özellikle demir, folik asit, B12, D vitamini) sık görülebildiğinden destek tedavileri gerekebilir.
Yaşam Kalitesi ve Öneriler
DH, kronik seyirli ve tekrarlama eğiliminde bir hastalıktır. Ancak uygun tedaviyle yaşam kalitesi yükseltilir.
Glutensiz beslenme, hem bağırsak hem de cilt sağlığı açısından vazgeçilmezdir.
Kaşıntı ve döküntüler nedeniyle oluşabilecek psikolojik etkiler göz ardı edilmemeli, gerekirse psikolojik destek alınmalıdır.
Çölyak hastalığı olan diğer aile bireyleri de kontrol edilmeli, erken tanı sağlanmalıdır.