Erişkinde Zona Aşılaması
Zona (herpes zoster), suçiçeği virüsü (Varicella zoster virüsü – VZV) ile çocukluk döneminde enfekte olmuş bireylerde virüsün sinir hücrelerinde yıllarca inaktif şekilde bekledikten sonra yeniden aktif hale gelmesiyle ortaya çıkan viral bir enfeksiyondur. Zona hastalığı genellikle tek taraflı, ağrılı, kabarcıklı deri döküntüleri ile karakterizedir ve erişkin bireylerde, özellikle de bağışıklık sistemi zayıflamış veya ileri yaştaki kişilerde ciddi komplikasyonlara yol açabilir.
Modern tıbbın sunduğu en etkili önlem ise aşılamadır. Erişkin yaş grubunda zona aşısı, hastalığın önlenmesi ve komplikasyon risklerinin azaltılması açısından hayati öneme sahiptir.
Zona Hastalığı Neden Önemlidir?
Zona, sadece deri döküntüsü ile sınırlı kalmaz; en sık karşılaşılan ve en yıpratıcı komplikasyon **postherpetik nevralji (PHN)**dir. Bu durum, zona döküntüsü iyileştikten sonra aylarca, hatta yıllarca süren şiddetli sinir ağrısı olarak kendini gösterir. PHN, bireyin yaşam kalitesini ciddi oranda düşürür ve günlük yaşamını zorlaştırır.
Bunun dışında:
Göz tutulumu (herpes zoster oftalmikus)
İşitme kaybı
Yüz felci (Ramsay Hunt sendromu)
Ensefalit gibi nörolojik komplikasyonlar da görülebilir.
Bu komplikasyonların önlenmesi için özellikle erişkin yaş grubunun zona aşısı ile korunması gereklidir.
Erişkinlerde Zona Aşısı: Kimler İçin Önerilir?
Aşağıdaki gruplar zona aşısı açısından öncelikli hedef gruplar olarak kabul edilir:
50 yaş ve üzerindeki bireyler
Daha önce zona geçirmiş olanlar
Bağışıklık sistemi baskılanmış bireyler (kanser tedavisi görenler, organ nakli yapılanlar, bağışıklık baskılayıcı ilaç kullananlar)
Kronik hastalıkları olanlar (diyabet, KOAH, böbrek hastalığı, vb.)
HIV pozitif bireyler
Sağlık çalışanları
Not: Aşı, suçiçeği geçirmiş (geçmişte enfekte olmuş) bireylerde uygulanır. Aktif zona hastalığı geçiren bireylerde hastalık iyileştikten en az 1 yıl sonra yapılması önerilir.
Hangi Aşı Kullanılır?
Shingrix Aşısı
Rekombinant (DNA teknolojisiyle üretilmiş), canlı virüs içermeyen bir aşıdır.
İki doz halinde kas içine (intramüsküler) uygulanır. İkinci doz ilk dozdan 2–6 ay sonra yapılır.
Etkinliği %90’ın üzerindedir.
Bağışıklığı baskılanmış bireylerde de güvenle kullanılabilir.
10 yıla kadar etkili bağışıklık sağlar.
Zostavax Aşısı
Canlı attenüe (zayıflatılmış) virüs içerir.
Tek doz uygulanır.
Bağışıklığı baskılanmış kişilerde önerilmez.
Etkinliği Shingrix’e göre düşüktür.
Aşının Yan Etkileri Nelerdir?
Zona aşısı genellikle güvenlidir. Görülen yan etkiler hafif ve geçicidir:
Aşı yerinde ağrı, kızarıklık, şişlik
Hafif ateş
Yorgunluk, halsizlik
Baş ağrısı
Kas ağrısı
Alerjik reaksiyon gibi ciddi yan etkiler son derece nadirdir. Aşı sonrası bireyin 15 dakika gözlem altında tutulması önerilir.
Aşının Uygulanmadığı Durumlar
Aşağıdaki durumlarda aşı yapılmamalıdır veya ertelenmelidir:
Şiddetli alerjik reaksiyon (anafilaksi) öyküsü olanlar
Hamilelik (doğum sonrası yapılabilir)
Ateşli aktif enfeksiyon bulunan bireyler (ateş geçene kadar ertelenir)
Canlı aşı (Zostavax) için: bağışıklığı baskılanmış hastalar
Türkiye’de Aşının Durumu ve Erişilebilirliği
Türkiye’de Shingrix ve Zostavax aşıları özel sağlık kuruluşları ve yetkili eczaneler aracılığıyla temin edilebilmektedir. Ancak bu aşılar henüz SGK tarafından karşılanmamaktadır, dolayısıyla bireysel ödeme ile temin edilmesi gerekir. Bu durum, erişkin aşılamasının yaygınlaşmasında önemli bir engel oluşturmaktadır.
Dr. Nagihan Akkaş’tan Görüş
“Erişkin aşılaması, modern tıbbın en önemli halk sağlığı stratejilerinden biridir. Zona gibi yaşlılıkta ve bağışıklık sistemi zayıf bireylerde ağır seyreden bir hastalık, basit bir aşılama ile büyük ölçüde önlenebilir. Hem birey sağlığı hem de sağlık sistemine olan yükün azaltılması açısından erişkin yaş grubunun aşılanmasını önemsiyor ve hastalarıma öneriyorum.”
Sağlığınız İçin Zamanında Önlem Alın
Zona, özellikle erişkin bireylerde önemli komplikasyonlara yol açabilen bir hastalıktır. Modern aşılarla bu hastalıktan korunmak mümkündür. Shingrix gibi etkili ve güvenli aşılar sayesinde, zona ve bağlı komplikasyonlar önlenebilir. 50 yaşın üzerindeyseniz ya da risk grubundaysanız, hekiminize danışarak zaman kaybetmeden aşınızı yaptırmanızı öneriyoruz.