Zona Hastalığından Aşı ile Korunmak

Zona (Herpes Zoster), çocukluk çağında geçirilen suçiçeği hastalığının etkeni olan Varicella Zoster Virüsü (VZV)’nün, yıllar sonra sinir hücrelerinde yeniden aktif hale gelerek oluşturduğu bir enfeksiyon hastalığıdır. Vücutta genellikle tek taraflı, sinir hattı boyunca ağrılı ve kabarcıklı döküntülerle kendini gösterir. Zona, özellikle ileri yaş grubu bireylerde ve bağışıklık sistemi baskılanmış kişilerde daha sık görülür ve daha ağır seyreder.

Zona hastalığı sadece döküntülerle sınırlı kalmaz; en ciddi komplikasyonu olan postherpetik nevralji (PHN) ile birlikte, aylarca hatta yıllarca sürebilen sinir ağrılarına neden olabilir. Bu nedenle hastalıktan korunmanın en etkili yolu aşılamadır.

Zona Hastalığının Risk Faktörleri

Bazı bireyler zona hastalığına karşı daha yüksek risk altındadır. Özellikle:

50 yaş ve üzerindeki kişiler
Bağışıklık sistemini zayıflatan hastalığı veya tedavisi olanlar (kemoterapi, organ nakli, HIV vb.)
Kronik hastalıkları bulunan bireyler (diyabet, KOAH, böbrek yetmezliği, vb.)
Daha önce zona hastalığı geçirmiş olanlar

Bu gruplarda hem hastalık riski daha yüksektir hem de hastalık daha ağır geçer. İşte bu nedenle, bu bireyler için zona aşısı önerilmektedir.

Zona Aşısı ile Korunma: Etkili Bir Yöntem

Geliştirilen modern aşılar sayesinde zona hastalığından korunmak mümkündür. Günümüzde iki farklı türde zona aşısı bulunmaktadır:

1. Shingrix Aşısı

Rekombinant yapıdadır, canlı virüs içermez.
Bağışıklığı baskılanmış bireylerde güvenle kullanılabilir.
İki doz halinde, kas içine uygulanır (ilk dozdan 2-6 ay sonra ikinci doz yapılır).
Koruyuculuğu %90’ın üzerindedir.
En az 10 yıl süreyle etkili koruma sağlar.

2. Zostavax Aşısı

Canlı zayıflatılmış virüs içerir.
Tek doz olarak uygulanır.
Bağışıklığı baskılanmış bireylerde kullanılması önerilmez.
Etkinliği Shingrix’e göre daha düşüktür (%50-70 civarında).

Not: Shingrix, Dünya Sağlık Örgütü ve CDC (Amerikan Hastalık Kontrol Merkezi) tarafından zona aşılamasında ilk tercih olarak önerilmektedir.

Aşının Sağladığı Faydalar

Zona hastalığını önler: Aşılanan bireylerde zona gelişme riski %90 oranında azalır.
Postherpetik nevralji riskini düşürür: Hastalık geçse dahi en sık ve en ağrılı komplikasyon olan PHN’nin gelişme riski önemli ölçüde azalır.
Hastalık daha hafif seyreder: Aşı olan kişilerde zona oluşsa bile daha hafif belirtilerle atlatılır.
Hastaneye yatış oranı düşer: Özellikle yaşlı ve risk grubundaki bireylerde ciddi seyir ve hastaneye yatış oranları azalır.

Aşı Kimlere Yapılmalıdır?

50 yaş ve üzerindeki herkese
Daha önce zona geçirmiş olanlara (hastalık geçtikten 1 yıl sonra)
Kanser tedavisi görenler, organ nakli olanlar
Bağışıklık baskılayıcı ilaç kullananlar
Kronik hastalıkları olan bireyler
Sağlık çalışanları (özellikle yaşlı bireylerle temas edenler)

Aşı yapılmadan önce doktor değerlendirmesi gereklidir. Özellikle bağışıklığı baskılanmış bireylerde, aşının zamanlaması ve tipi hekim tarafından belirlenmelidir.

Aşı Sonrası Görülebilecek Yan Etkiler

Aşılar genellikle güvenlidir. Ancak bazı hafif yan etkiler gözlenebilir:

Aşı yerinde kızarıklık, ağrı, şişlik
Hafif ateş
Yorgunluk
Baş ağrısı
Kas ağrısı

Bu yan etkiler genellikle 1-2 gün içinde kendiliğinden geçer. Ciddi alerjik reaksiyonlar (anafilaksi) oldukça nadirdir.

Türkiye’de Aşıya Erişim

Türkiye’de zona aşıları henüz SGK kapsamında ücretsiz olarak sunulmamaktadır. Bu nedenle aşılar özel sağlık kuruluşlarından ya da eczanelerden bireysel ödeme ile temin edilmektedir. Özellikle Shingrix gibi yüksek etkinlik oranına sahip aşıların erişilebilirliğinin artırılması, halk sağlığı açısından önemlidir.

Dr. Nagihan Akkaş’tan Bilgilendirme

“Zona hastalığı yaşlı bireyler için ciddi bir risk faktörüdür. Postherpetik nevralji gibi uzun süreli ve zayıflatıcı ağrılardan korunmanın en güvenilir yolu, bilimsel olarak etkinliği kanıtlanmış aşılardır. Hastalarıma, özellikle 50 yaş üzeri bireylere, Shingrix aşısını zamanında yaptırmalarını öneriyorum. Koruyucu sağlık hizmetlerinin önemi bu noktada çok büyüktür.”

Korunmak Elinizde

Zona hastalığı, önlenebilir bir hastalıktır. Aşı sayesinde hem hastalığın oluşması engellenebilir hem de şiddeti ve süresi azaltılabilir. 50 yaşını geçmiş bireylerin ya da risk grubunda bulunanların, doktor önerisiyle zona aşısı yaptırmaları, ileride yaşanabilecek büyük sağlık sorunlarını önlemenin en etkili yoludur.