Zatürre (Pnömokok) Aşısı Nedir ve Yan Etkisi Nelerdir?
Zatürre (Pnömokok) Aşısı Nedir ve Yan Etkisi Nelerdir? konusu ile ilgili bilgi almak isterseniz Dahiliye Uzmanı Nagihan Akkaş ile iletişime geçebilirsiniz. Zatürre, tıbbi adıyla pnömoni, akciğer dokusunun mikrobik bir enfeksiyon sonucu iltihaplanmasıdır. Bu hastalığa en sık neden olan bakteri ise Streptococcus pneumoniae, yani halk arasında bilinen adıyla pnömokok bakterisidir. Özellikle çocuklarda, yaşlılarda ve bağışıklık sistemi zayıf kişilerde zatürre hayati risk oluşturabilir. Bu nedenle zatürre (pnömokok) aşısı, hem bireysel hem de toplumsal koruma açısından son derece önemli bir sağlık önlemidir.
Pnömokok (Zatürre) Aşısı Nedir?
Pnömokok aşısı, vücuda pnömokok bakterisine karşı bağışıklık kazandırmak amacıyla yapılan bir aşıdır. Bu aşı sayesinde vücut, bakteriyle karşılaştığında onu tanıyarak etkisiz hale getirebilir. Pnömokok bakterisi sadece zatürreye değil, aynı zamanda menenjit (beyin zarı iltihabı), orta kulak iltihabı, sinüzit, bakteriyemi (kana mikrop karışması) gibi ciddi enfeksiyonlara da yol açabilir.
Pnömokok aşısı, bu tehlikeli bakterinin neden olduğu enfeksiyonları önlemede oldukça etkilidir ve birçok ülkede ulusal aşılama programlarına dahil edilmiştir.
Pnömokok Aşısı Türleri
Pnömokok aşısı iki ana grupta değerlendirilir:
| Aşı Türü | Açıklama | Kimlere Uygulanır? |
|---|---|---|
| PCV13 (Konjuge Aşı) | 13 farklı pnömokok türüne karşı koruma sağlar. Bağışıklık sistemini uzun süreli uyarır. | Bebekler, çocuklar, 65 yaş üstü bireyler, kronik hastalığı olanlar |
| PPSV23 (Polisakkarit Aşı) | 23 farklı pnömokok türüne karşı koruma sağlar. Genellikle yetişkinlerde kullanılır. | 65 yaş üstü, KOAH, astım, diyabet, kalp veya böbrek hastalığı olan kişiler |
Bu iki aşının bazen ardışık şekilde uygulanması gerekebilir. Hangi aşının hangi sırayla yapılacağı, kişinin yaşına ve sağlık durumuna göre Dahiliye uzmanı veya aile hekimi tarafından belirlenmelidir.
Kimler Pnömokok Aşısı Olmalı?
Pnömokok aşısı, bazı risk grupları için özellikle önerilir. Bu gruplar şunlardır:
65 yaş ve üzerindeki bireyler
Kronik hastalığı olanlar (KOAH, astım, kalp yetmezliği, diyabet, karaciğer hastalığı vb.)
Bağışıklık sistemi zayıf olanlar (kanser tedavisi görenler, organ nakli yapılanlar, HIV taşıyıcıları)
Dalağı alınmış kişiler
Sigara kullanan yetişkinler
Uzun süreli bakım evlerinde kalan bireyler
Sık sık zatürre geçiren veya solunum yolu hastalıklarına yatkın kişiler
Pnömokok Aşısı Ne Zaman Yapılır?
Aşının zamanı yaş ve risk grubuna göre değişebilir:
Bebeklerde: 2., 4. ve 12. ayda olmak üzere üç doz PCV13 yapılır.
Yetişkinlerde: Daha önce hiç aşılanmadıysa önce PCV13, 1 yıl sonra PPSV23 aşısı yapılabilir.
Kronik hastalarda: Doktorun önerdiği aralıklarla tekrarlanabilir.
Aşı, genellikle kol kasına (deltoid bölgeye) enjeksiyon şeklinde yapılır.
Zatürre Aşısının Faydaları
Pnömokok aşısı sadece zatürreye karşı değil, bakterinin yol açtığı diğer birçok hastalığa karşı da koruma sağlar.
Başlıca faydaları şunlardır:
Zatürreye yakalanma riskini ciddi oranda azaltır.
Hastaneye yatış oranlarını düşürür.
Yaşlı ve kronik hastalarda ölüm riskini azaltır.
Toplumda pnömokok bakterisinin yayılmasını engeller.
Diğer solunum yolu enfeksiyonlarına karşı dolaylı koruma sağlar.
Pnömokok Aşısı Yan Etkileri Nelerdir?
Her aşı gibi pnömokok aşısının da bazı hafif ve geçici yan etkileri olabilir. Ancak bu yan etkiler genellikle kısa süreli olup, ciddi bir sağlık problemi oluşturmaz.
| Yan Etki | Açıklama | Ne Yapılmalı? |
|---|---|---|
| Enjeksiyon yerinde ağrı veya kızarıklık | Aşı yapılan bölgede hafif şişlik ve hassasiyet olabilir. | Soğuk kompres yapılabilir, genellikle 1–2 gün içinde geçer. |
| Hafif ateş | Vücudun bağışıklık tepkisi sonucu görülebilir. | Bol sıvı alınmalı, ateş yüksekse doktor önerisiyle ateş düşürücü alınabilir. |
| Kas ve eklem ağrısı | Bağışıklık sisteminin aktifleşmesiyle geçici kas ağrıları olabilir. | Dinlenmek ve yeterli sıvı almak faydalıdır. |
| Yorgunluk veya halsizlik | Kısa süreli bağışıklık tepkisidir. | Genellikle 24 saat içinde düzelir. |
| Allerjik reaksiyon (çok nadir) | Aşıya karşı aşırı duyarlılık gelişebilir. | Nefes darlığı, döküntü veya şişlik varsa acil olarak doktora başvurulmalıdır. |
Ciddi yan etkiler son derece nadirdir. Ancak aşı sonrası şiddetli ateş, bayılma, döküntü veya nefes almada güçlük gibi belirtiler gelişirse vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna gidilmelidir.
Zatürre Aşısı ile Grip Aşısı Aynı Şey midir?
Hayır.
Grip (influenza) aşısı ve zatürre (pnömokok) aşısı tamamen farklıdır. Grip aşısı, virüslere karşı koruma sağlarken; zatürre aşısı, bakterilere karşı koruma sağlar. Ancak her iki hastalık da akciğerleri etkileyebildiği için birlikte yapılması önerilebilir.
Özellikle yaşlı ve kronik hastalığı olan bireylerde, her yıl grip aşısı ve doktorun belirleyeceği aralıklarla zatürre aşısı yapılması, solunum yolu enfeksiyonlarına karşı önemli bir kalkan oluşturur.
Aşı Sonrası Dikkat Edilmesi Gerekenler
Aşıdan sonra 15–20 dakika sağlık kuruluşunda beklemek olası alerjik reaksiyonların gözlenmesi açısından önemlidir.
Aşı yapılan bölgede ağrı veya şişlik olursa soğuk uygulama yapılabilir.
Aşı sonrası bol sıvı tüketilmesi tavsiye edilir.
Ciddi bir yan etki hissedilirse mutlaka doktora bilgi verilmelidir.
Zatürre Aşısı Nerede Yaptırılır?
Pnömokok aşısı, aile sağlığı merkezleri, devlet hastaneleri, özel hastaneler veya dahiliye (iç hastalıkları) uzmanı bulunan kliniklerde uygulanabilir.
Bazı risk gruplarındaki bireyler için aşı ücretsiz olarak temin edilebilir. Aşının dozu ve türü, kişinin yaşı ve sağlık durumuna göre hekim tarafından planlanmalıdır.
Zatürre (pnömokok) aşısı, özellikle risk grubundaki kişiler için hayat kurtarıcı bir öneme sahiptir.
Bağışıklık sisteminin güçlendirilmesi, enfeksiyonların önlenmesi ve akciğer sağlığının korunması açısından düzenli aşılanma oldukça önemlidir.
Dahiliye Uzmanı Dr. Nagihan AKKAŞ, zatürre aşısı hakkında şu öneride bulunuyor
Sıkça Sorulan Sorular
1. Zatürre aşısı kaç yılda bir yapılmalı?
65 yaş üzeri bireylerde genellikle bir kez yapılır, ancak bazı risk gruplarında doktor önerisiyle 5 yıl sonra tekrarlanabilir.
2. Zatürre aşısı ile grip aşısı aynı gün yapılabilir mi?
Evet, iki aşı farklı bölgelere yapılmak kaydıyla aynı gün uygulanabilir.
3. Aşıdan sonra duş alınabilir mi?
Evet, aşı sonrası duş almakta sakınca yoktur. Ancak enjeksiyon bölgesi çok ovalanmamalıdır.
4. Hamileler zatürre aşısı olabilir mi?
Gebeliğin gerektirdiği durumlarda ve doktor onayıyla uygulanabilir.
5. Aşı sonrası ateş normal midir?
Evet, düşük dereceli ateş vücudun bağışıklık yanıtının bir göstergesidir ve genellikle kısa sürede geçer.